Great Greek Big Blue

Με αφορμή την επικαιρότητα που έχει δημιουργεί σχετικά με την δυνατότητα ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών πάρκων στην χώρα μας, ξαναζεστάθηκε για μια ακόμη φορά, ίσως η 3η ή 4η φορά στην σειρά, η συζήτηση για την υποχρέωση της χώρας μας να αποκτήσει εν τέλει Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.

Ο θαλάσσιος χώρος προοδευτικά αποκτά μεγάλη αξία για ένα μεγάλο εύρος ανθρώπινων δραστηριοτήτων και δεν περιορίζονται μόνο στις παραδοσιακές ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως στην αλιεία και στην ναυσιπλοΐα.

Σήμερα, ολοένα και περισσότερο, ο θαλάσσιος χώρος (θαλάσσιος και υποθαλάσσιος), έρχεται να καλύψει ανάγκες για οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες.
Όλες αυτές οι δραστηριότητες και ένα σωρό άλλες που σχετίζονται με παράκτιες ενέργειες δημιουργούν πολλαπλά προβλήματα και συγκρούσεις χρήσεων θάλασσας (αντιστοίχως με τις συγκρούσεις χρήσεων γης).

Τα σημαντικότερα προβλήματα που προκύπτουν έχουν να κάνουν με την ασφάλεια ζωής στην θάλασσα αλλά και με την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, το οποίο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο.

Καταρχήν τι θεωρούμε ‘θαλάσσια χωροταξία’ και ‘θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός’;;;

Με τον όρο θαλάσσια χωροταξία νοείται ‘ο στρατηγικός σχεδιασμός για τη ρύθμιση, διαχείριση και προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, περιλαμβανομένου του χωρικού καθορισμού, που διευθετεί τις πολλαπλές, συλλογικές και όχι σπάνια αντικρουόμενες χρήσεις της θάλασσας’.

O ΘΧΣ αποτελεί σημαντικό εργαλείο διαχείρισης της αναπτυσσόμενης θαλάσσιας γαλάζιας οικονομίας και μέσο για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.

Διεθνής εμπειρία και Ευρωπαϊκή Ένωση
Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘90 άρχισε να γίνεται επιτακτική η ανάγκη για μια ολοκληρωμένη πολιτική ρύθμιση και διαχείριση των θαλάσσιων χρήσεων.

Πολλές χώρες υιοθέτησαν την ιδέα ότι η θαλάσσια χωροταξία συνιστά φυσική συνέχεια της «χερσαίας χωροταξίας».

Χερσαία και θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια θα πρέπει να αποτελούν τμήματα ενός ολοκληρωμένου συστήματος προκειμένου να αποφεύγονται οι διαφορετικές ρυθμίσεις και η μεταφορά των χωροταξικών προβλημάτων της γης στη θάλασσα.
Δυτικοευρωπαϊκές χώρες, όπως η Μεγάλη Βρετανία και η Γερμανία, έσπευσαν να εκπονήσουν και να θέσουν σε εφαρμογή θαλάσσια χωροταξικά σχέδια, τα οποία προσαρμόζονται στις εθνικές περιβαλλοντικές συνθήκες τους και ταιριάζουν καλύτερα στο αναπτυξιακό μοντέλο τους (ΑΠΕ και εξορύξεις).

Άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όπως η Ολλανδία, η Ιρλανδία και το Βέλγιο, έδειξαν επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τομέα της θαλάσσιας χωροταξίας και εκπόνησαν ολοκληρωμένες θαλάσσιες χωροταξικές πολιτικές.

Σε άλλες περιπτώσεις παρατηρείτε επιλεκτική χωροταξία του θαλάσσιου χώρου (Γαλλία, Νορβηγία). Στο Νότο της Ευρώπης παρατηρείτε κινητικότητα από πλευράς Περιφερειών όχι του κράτους (Ιταλία, Ισπανία) αλλά και κρατών (Κροατία, Σλοβενία) για την εφαρμογή στρατηγικών ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών (ΟΔΠΖ) σε συνδυασμό µε τον ΘΧΣ. Στην Ισπανία π.χ. στόχος είναι η ζωνοποίηση των χωρικών υδάτων για την προώθηση της αιολικής ενέργειας ανοικτής θάλασσας.
Χώρες όπως ο Καναδάς, οι ΗΠΑ και η Αυστραλία διαμόρφωσαν τα εθνικά χωροταξικά συστήματά τους με βάση ωκεανούς που είναι κάτι διαφορετικό από τις θάλασσες.

Φαίνεται να γίνεται κατανοητό ότι δεν υπάρχουν γενικευμένου χαρακτήρα λύσεις και ότι κάθε περιοχή διαχείρισης απαιτεί εξειδικευμένη προσέγγιση. Παρόλα αυτά οι θάλασσες μας ενώνουν….. ΤΟΥΡΚΙΑ

Το γενικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής θαλάσσιας χωροταξικής πολιτικής διαμορφώθηκε τη διετία 2005-06.
Το 2005 η Ε.Ε. έδωσε στη δημοσιότητα τη Θαλάσσια Θεματική Στρατηγική (EU Maritime Thematic Strategy).

Η στρατηγική αυτή παρέχει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο για την κατάρτιση και εφαρμογή των θαλάσσιων χωροταξικών πλάνων των κρατών μελών. Αποσκοπούσε δε, στο να υπάρξει ένα «καλό περιβαλλοντικό status στα ευρωπαϊκά ύδατα μέχρι το 2021».
Το 2006 η Ε.Ε. δημοσιοποίησε την Πράσινη Βίβλο, που αναλύει τους βασικούς άξονες της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις θάλασσες και τους ωκεανούς (EU, Green Paper 2006). Η Πράσινη Βίβλος έχει στόχο τη διαμόρφωση ισορροπημένων και συνεπών θαλάσσιων πολιτικών και δράσεων που εγγυώνται την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και του κοινωνικού κράτους αλλά και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Το 2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανακοίνωσή της εξέδωσε έναν «οδικό χάρτη για τον ΘΧΣ» ξεκινώντας έτσι μία συζήτηση περί αυτού και μεταβαίνοντας από την ΟΔΠΖ στην αξιοποίηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Το 2010 η επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση αναφορικά με τα επιτεύγματα και τις μελλοντικές εξελίξεις, ενώ
Το 2013 ακολούθησε η οδηγία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί θεσπίσεως πλαισίου για τον ΘΧΣ και την ΟΔΠΖ. Η οδηγία αυτή επιχείρησε τη προώθηση της συνεργασίας μεταξύ του χερσαίου και θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Τέλος την 28η Αυγούστου 2014 δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα της ευρωπαϊκής ένωσης η οδηγία περί θεσπίσεως πλαισίου για το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Στόχος είναι ο σχεδιασμός των θαλάσσιων δραστηριοτήτων σύμφωνα με ορισμένες «ελάχιστες κοινές απαιτήσεις» (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2014).

Διαχείριση θαλάσσιου περιβαλλοντικού συστήματος:
Το κοινωνικό αίτημα για την αυξανόμενη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών συνήθως δεν ικανοποιείται από την παραγωγική δυνατότητα των θαλάσσιων περιοχών να καλύψουν ταυτόχρονα όλες τις ανάγκες.
Όμως οι φυσικοί θαλάσσιοι πόροι είναι σχετικά προσβάσιμοι σε όλους τους χρήστες.

Η ελεύθερη πρόσβαση, ωστόσο, συχνά οδηγεί στην υπερεκμετάλλευση των θαλάσσιων πόρων (π.χ. υπεραλίευση). Αυτό έχει αποτέλεσμα την εξάντληση τους.
Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα και να ικανοποιηθεί η ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες χωρίς να καταστραφεί το θαλάσσιο οικοσύστημα χρειάζεται η εφαρμογή μιας διαδικασίας που θα καθορίζει το ‘μείγμα παραγωγής’ της θαλάσσιας περιοχής. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται διαχείριση θαλάσσιων χρήσεων.

Πρωταρχικός στόχος της διαχείρισης των θαλάσσιων χρήσεων είναι η δημιουργία συνθηκών βιώσιμης ανάπτυξης, και όχι μόνο η διατήρηση και προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Έτσι η διαχείριση των θαλάσσιων χρήσεων αποκτά σαφή αναπτυξιακή διάσταση καθώς συμβάλλει στην επίτευξη οικονομικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών αλλά και πολιτικών στόχων.

Σ’ αυτό το πλαίσιο η κατοχύρωση των οικολογικών διαδικασιών και η συναίνεση των φορέων που είναι υπεύθυνοι για τις διάφορες χρήσεις του θαλάσσιου περιβάλλοντος αποτελούν προαπαιτούμενα για τη διασφάλιση της θαλάσσιας παραγωγικής διαδικασίας.

Θαλάσσιες χρήσεις – Θαλάσσια θεσμικά καθεστώτα
1. Χωρικά ύδατα – Διεθνή ύδατα
2. Θαλάσσιοι λεωφόροι και διάδρομοι ναυσιπλοΐας
3. Αιγιαλίτιδα ζώνη, ζώνες οικονομικής εκμετάλλευσης που βρίσκονται κάτω από τον βυθό
4. Θαλάσσιες ζώνες λιμένων
5. Υπεράκτιες λιμενικές εγκαταστάσεις και υπεράκτιες εγκαταστάσεις φορτοεκφόρτωσης πλοίων
6. Ναυπηγεία, ναυπηγοεπισκευαστικές ζώνες (ΝΕΖ)
7. Ράδα πλοίων
8. Καταφύγια πλοίων
9. Θαλάσσιες περιοχές που πρέπει να αποφεύγονται από τα πλοία
10. Θαλάσσιοι διάδρομοι προσγείωσης και απογείωσης υδροπλάνων
11. Ζώνες ελεύθερης πρόσβασης παράκτιων περιοχών
12. Μαρίνες, περιοχές αγκυροβολίων, περιοχές απαγόρευσης αγκυροβολίων
13. Ζώνες ασφάλειας σε λιμένες, τερματικούς σταθμούς, θαλάσσιους διαδρόμους
14. Θαλάσσιες περιοχές αλιείας ή απαγόρευσης αλιείας
15. Θαλάσσια πάρκα: υπεράκτια αιολικά πάρκα κ.ά.
16. Ζώνες θαλάσσιας και υποθαλάσσιας εκμετάλλευσης (π.χ. υδατοκαλλιέργεια)
17. Θαλάσσιες περιοχές στρατιωτικών επιχειρήσεων ή ασκήσεων
18. Προστατευμένες θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές, ζώνες με ειδικό περιβαλλοντικό ενδιαφέρον (περιοχές Natura, κ.ά.)
19. Θαλάσσιες περιοχές τουρισμού (υποβρύχιου, ιστιοπλοϊκού, καταδυτικού, αλιευτικού, κ.ά.)
20. Περιοχές άντλησης, επεξεργασίας, αποθήκευσης και διέλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου (εγκαταστάσεις, αγωγοί, θαλάσσιες πλατφόρμες άντλησης πετρελαίου κ.ά.) και άλλων εξορύξεων
21. Υποθαλάσσια δίκτυα πετρελαίου, φυσικού αερίου, ηλεκτρισμού
22. Προστατευμένοι θαλάσσιοι αρχαιολογικοί χώροι (π.χ. ναυάγια)
23. Θαλάσσιες περιοχές ερευνητικού ενδιαφέροντος (π.χ. το υποθαλάσσιο τηλεσκόπιο νετρίνων στην Πύλο)
24. Πλωτές πλατφόρμες (π.χ. αφαλάτωσης)
25. Θαλάσσιες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς (π.χ. ιστορική ναυμαχία)

Σημαντικό τμήμα της διαχείρισης θαλάσσιων χρήσεων είναι ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Ο ΘΧΣ πρέπει να διαμορφώνεται ουσιαστικά με βάση το οικοσύστημα. Όλα τα συστατικά του οικοσυστήματος, περιλαμβανομένου του ανθρώπινου παράγοντα, λειτουργούν μαζί και επικοινωνούν για να διαμορφώσουν ένα ολοκληρωμένο πλέγμα.

Ωστόσο ο ΘΧΣ δεν πρέπει να είναι αποσπασματικός και μερικός, αλλά συνολικός και ολοκληρωμένος.
Για να αντιμετωπιστούν όλα αυτά τα ζητήματα θα πρέπει να υπάρξουν ολοκληρωμένες πολιτικές που θα διασφαλίσουν ότι τα εφαρμοζόμενα θα αποδώσουν τα μέγιστα δυνατά οφέλη.
Διάρθρωση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού
Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός διαρθρώνεται σε τρία στάδια:

α) τον σχεδιασμό και την ανάλυση,
β) την υλοποίηση και
γ) την παρακολούθηση, αξιολόγηση και προσαρμογή.
Με αυτόν τον τρόπο επανατροφοδοτείται, αυτοδιορθώνεται και εμπλουτίζεται η συνολική θαλάσσια χωροταξική διαδικασία, η οποία ξεκινά από την αρχή.
Με βάση μια δική μου επιστημονική προσέγγιση σε επίπεδο μεταδιδακτορικής διατριβής για το θέμα προτείνεται στο μελλοντικό χωροταξικό σχεδιασμό να χρησιμοποιηθούν 9 ζώνες :
1. Οικολογικές Ζώνες (ΟΖ).
οι οποίες μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε:
 Οικολογικές ζώνες απολύτου προστασίας (Τύπου Α’).
 Οικολογικές ζώνες με δυνατότητα ανάπτυξης ήπιων χρήσεων (Τύπου Β’)..
2. Θαλάσσιοι Διάδρομοι (ΘΔ).
3. Λιμενικές Ζώνες (ΛΖ).
4. Ζώνες Εκμετάλλευσης (ΖΕ).
Οι ζώνες αυτές μπορούν να είναι:
 Ζώνες Εκμετάλλευσης αποκλειστικά από ένα παραγωγικό κλάδο (Τύπου Α’). Τέτοιες ζώνες μπορεί να είναι «Ζώνες ανάπτυξης ιχθυοκαλλιεργειών», «Ζώνες εξόρυξης», «Ζώνες υπεράκτιων αιολικών πάρκων» κ.ά. Η αποκλειστικότητα της εκμετάλλευσης είναι απαραίτητη σε κάποιους κλάδους καθώς τίθενται πολλές φορές θέματα ασυμβατότητας, ασφάλειας και υγιεινής.
 Ζώνες Εκμετάλλευσης από διαφορετικούς παραγωγικούς κλάδους (Τύπου Β’). Τέτοιες ζώνες μπορούν να φιλοξενούν παράλληλα ή κατά περίπτωση ή περιοδικά διαφορετικές επιχειρηματικές δραστηριότητες όπως η επαγγελματική αλιεία, ο θαλάσσιος και ο υποθαλάσσιος τουρισμός κ.ο.κ.
5. Ζώνες Ακτών Λουομένων (ΖΑΛ).
6. Στρατιωτικές Ζώνες (ΣΖ).
7. Ζώνες Δικτύων (ΖΔ).
8. Ζώνες Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΖΠΚ).
9. Ερευνητικές Ζώνες (ΕΖ).
 μόνιμο (όπως είναι η περιοχή του υποθαλάσσιου τηλεσκόπιου νετρίνων στην Πύλο) ή
 περιστασιακό (έρευνα ναυαγίων, έρευνα για την ανακάλυψη πετρελαϊκών κοιτασμάτων κ.ά.).
Με βάση τα ανωτέρω και την διεθνή εμπειρία επιχειρήθηκε να υπολογιστεί η δυναμικότητα κάθε μιας ζώνης με σκοπό να αποτυπωθεί η δυναμικότητα του ελληνικού θαλάσσιου χώρου.
Από την εκτίμηση αυτή προέκυψε ότι ένα σημαντικό τμήμα του ελληνικού θαλάσσιου χώρου (κάτι λιγότερο από το μισό) αναλογεί στις οικολογικές ζώνες, στους θαλάσσιους διαδρόμους και τις λιμενικές ζώνες.

Οι υπόλοιπες ζώνες, πλην των ζωνών εκμετάλλευσης, καταλαμβάνουν μικρότερη έκταση, αλλά σημαντική. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα – αν συνυπολογιστεί και ένας μεγάλος αριθμός άλλων δεσμεύσεων – να περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό η έκταση των θαλάσσιων ζωνών εκμετάλλευσης.
Ως εκ τούτου οι δυνατότητες ξεχωριστά κάθε ενός κλάδου που επιχειρεί στην θάλασσα περιορίζονται σημαντικά.
Αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος όπου ο χωροταξικός σχεδιασμός και η ορθολογική διαχείριση του θαλάσσιου χώρου πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα στην χώρα.

Θαλάσσια Χωροταξία στην Ελλάδα

Ειδικός χωροταξικός σχεδιασμός για τον θαλάσσιο χώρο στην Ελλάδα δεν υφίσταται μέχρι στιγμής. Ρυθμίσεις για την οργάνωση και εύρυθμη λειτουργία του θαλάσσιου χώρου συνήθως απορρέουν από το Υπουργείο Περιβάλλοντος: Γενικό, Ειδικά υδατοκαλλιεργητών, τουρισμού, περιφερειακά …
Επίσης, σε ένα βαθμό είναι σήμερα και το Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής, το οποίο μέσω των λιμενικών – αστυνομικών διατάξεών του οργανώνει και ρυθμίζει τον θαλάσσιο χώρο.

Ωστόσο και άλλα Υπουργεία, όπως το Αγροτικής Ανάπτυξης, μέσω του ορισμού των περιοχών αλίευσης, συμβάλλει κ αυτό στην διαχείριση του θαλάσσιου χώρου.
Προβλήματα από την κατάσταση αυτή δεν υπάρχουν σημαντικά και για αυτό άλλωστε δεν είχε δημιουργηθεί μέχρι στιγμής η ανάγκη – πίεση για την διαχείριση του θαλάσσιου χώρου.
Ωστόσο, προβλήματα σε σχέση με τις συγκρούσεις χρήσεων της θάλασσας, εντοπίζονται σημειακά, σε σχέση με τις υδατοκαλλιέργειες και με τις παράκτιες αστικές και τουριστικές χρήσεις.

Αλλά όπως αναφερθήκαμε, τα δεδομένα αλλάζουν ραγδαία.

Συμπεράσματα
Η ιδέα για μια ολοκληρωμένη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος προέκυψε από την ανάγκη να προστατευθούν τα θαλάσσια οικοσυστήματα και ταυτόχρονα να αντιμετωπιστούν τα πολλαπλά προβλήματα που δημιουργούνταν από την ύπαρξη πολλών και συχνά αλληλοσυγκρουόμενων χρήσεων.
Η διαχείριση θαλάσσιων χρήσεων και ειδικότερα ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός επιδιώκουν να δρομολογήσουν διαδικασίες και να διευθετήσουν ζητήματα που αφορούν τις πολλαπλές χρήσεις των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η προώθηση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού που βασίζεται στο οικοσύστημα αποτελεί σημαντικό εργαλείο στη θαλάσσια αναπτυξιακή διαδικασία.

Διευκολύνει επίσης τον διαρκή διάλογο και τη συνεργασία ανάμεσα σε περιβαλλοντικές οργανώσεις, φορείς της βιομηχανίας και τοπικούς παράγοντες για να διευθετηθούν τυχόν προβλήματα και να υπάρξει ένα ευρύτερο consensus στη διαχείριση των θαλάσσιων χρήσεων, πόρων και υπηρεσιών.
Ο ελληνικός θαλάσσιος χώρος διαθέτει σημαντικά φυσικά και οικονομικά χαρακτηριστικά καθώς επίσης και ένα μοναδικό νησιωτικό σύμπλεγμα.

Ο συνδυασμός της οικονομικής και νησιωτικής ανάπτυξης, χωρίς να υπάρχουν απώλειες στους τομείς του περιβάλλοντος και του πολιτισμού είναι αντικείμενο ενός ορθολογικού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και μιας ολοκληρωμένης διαχείρισης του θαλάσσιου χώρου, που η χώρα μας πρέπει να υλοποιήσει άμεσα.

Το Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής μέσα και από την πρόσφατη θεσμοθετημένη πολιτική του για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στο Νησιωτικό Χώρο κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, και σε συνεργασία πάντοτε με το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας.

#EvangelosKyriazopoulos #ΕυάγγελοςΚυριαζόπουλος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this:
close-alt close collapse comment ellipsis expand gallery heart lock menu next pinned previous reply search share star